Een tekst is goed als hij z’n lezer iets laat voelen, denken of doen. Ga maar na: een vacature werkt pas echt als kandidaten erop solliciteren. Als schrijver kun je dat uiteraard bereiken met wat je zegt. Maar hoe je iets zegt, is vaak minstens zo belangrijk. Gelukkig zijn er eeuwenoude trucjes die je kunt gebruiken: retorische stijlfiguren.
Door Martijn
De naam zegt het al: stijlfiguren hebben te maken met stijl. Ze versieren je tekst. Saaie boodschappen worden interessanter, zware materie wordt toegankelijker. Dat ontdekten ze al in het oude Griekenland en het Romeinse Rijk, ruim 2000 jaar geleden. Grote denkers als Aristoteles, Quintilianus en Cicero hebben uitgebreid stilgestaan bij deze retorische trucjes.
Die trucjes gebruiken we nog steeds. Omdat ze een tekst opleuken, maar vooral omdat ze werken. 't Liefst overtuig je mensen natuurlijk met de inhoud van je tekst. Helaas lukt dat niet altijd: soms verwerken mensen een tekst niet systematisch (op inhoud), maar experiëntieel (op vorm). Stijlfiguren helpen je aan een overtuigende tekstvorm. Het resultaat? Een goed gevoel bij de lezer en een positieve attitude ten opzichte van jou en je boodschap.
We rijmen allemaal minstens één keer per jaar, toch? Maar ook buiten december doet de stijlfiguur het goed. Rijmende zinnen blijven beter hangen en zijn daarom handig voor in reclames en campagnes. Er zijn drie varianten:
| Beginrijm/alliteratie: | Heerlijk helder Heineken |
| Eindrijm: | Melk is goed voor elk |
| Klinkerrijm/assonantie: | Vergeven en vergeten |
Als opeenvolgende zinnen hetzelfde beginnen, noemen we dat een anafoor. Vooral in speeches is dit een populaire stijlfiguur. Kijk maar naar de bekende toespraak van Martin Luther King:
| I have a dream that one day this nation will rise up, live out the true meaning of its creed: "We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal." | |
| I have a dream that one day on the red hills of Georgia sons of former slaves and the sons of former slave-owners will be able to sit down together at the table of brotherhood. | |
| I have a dream that one day even the state of Mississippi, a state sweltering with the heat of injustice, sweltering with the heat of oppression, will be transformed into an oasis of freedom and justice. |
Opsommingen (enumeraties) werken sowieso goed. Maar bestaat een opsomming uit drie delen, dan werkt het pas écht.
| Ik kwam, ik zag, ik overwon. – Julius Caesar | |
| Bloed, zweet en tranen. – André Hazes | |
| Niet rechts, niet links, maar rechtdoorzee. – Rita Verdonk |
Een chic woord voor herhaling. Dit trucje is enorm effectief; je boodschap blijft namelijk goed hangen als je ‘m blijft herhalen. Daarom maken politici er dankbaar gebruik van.
| Yes we can. – Barack Obama | |
| Make America great again. – Donald Trump |
Soms is een specifiek woord in je verhaal zó belangrijk, dat je het wilt benadrukken. Zet er dan gewoon een synoniem achter! Zo’n stijlfiguur heet een tautologie en ziet er zo uit:
| Gratis en voor niets. | |
| Altijd en voor eeuwig. | |
| Enkel en alleen. |
Een goed verhaal wordt niet alleen gelezen, maar belééfd. Beeldspraak kan daarbij helpen. Een metafoor is een vorm van beeldspraak, want je maakt een impliciete vergelijking. Dat wil zeggen: je vergelijkt twee dingen of personen met elkaar, maar laat een deel ervan open voor interpretatie. Daardoor vergen metaforen iets meer denkwerk van je lezer. Maar áls ‘ie het snapt, is de waardering des te groter.
| Slijpsteen voor de geest. – NRC Handelsblad | |
| Life’s a box of chocolates. – Forrest Gump | |
| We moeten snoeien om te groeien. – Mark Rutte |
Nog een vorm van beeldspraak. Hier zijn veel verschillende varianten van:
We sluiten af met nog een effectieve, maar wat complexere stijlfiguur: het chiasme. Voor dit trucje schrijf je twee zinnen ongeveer hetzelfde, maar kruis je ze, waardoor ze qua woordvolgorde elkaars spiegelbeeld worden.
| Dames en heren, jongens en meisjes, | |
| Je kunt een kind uit de oorlog halen, Maar hoe haal je de oorlog uit een kind? - Warchild | |
| Ask not what your country can do for you, Ask what you can do for your country. - John F. Kennedy |
Staat je favo stijlfiguur er niet tussen? Geen zorgen, er zijn er nog véél meer. Veel plezier!
Onze eigen verhalen
