Menu

Skôftig mooi!

Blog
Skôftig mooi!

Ik kwam ter wereld in De Goorn: een dorpje in West-Friesland. Daarmee bedoel ik niet het westen van Friesland, maar het gebied rondom Hoorn. ‘Ooo, dáár’, zeggen collega’s en vrienden uit de Randstad dan. Slechts 30 minuten treinen vanaf Amsterdam, maar toch… anders. De mensen, de cultuur en – vooral – de taal. Want het lokale, West-Friese dialect is ‘heul áárs dan het ABN, maar wel skôftig mooi’.

Ik kon hem van vroeger

Het was september 2014 toen ik voor het eerst een collegezaal binnenwandelde. In Amsterdam, waar ik nooit kwam. Ik ontdekte snel dat ik ‘anders’ praatte dan mijn studiegenoten. Je had hun blikken moeten zien toen ik zei dat ik iemand ergens van 'kon'. Ik had geen idee, dacht dat iedereen dat zei. Maar vier bachelorjaren en twee masterjaren later weet ik wel beter. Ik mengde West-Fries met ABN zonder dat ik het doorhad.

Irritatie, acceptatie, fascinatie

Als ik mijn ouders bezoek, hoor ik het meteen als ze West-Fries spreken. Toen ik in de transitiefase zat van dorpsmeisje naar Amsterdamse studente, kon ik me er ma-te-loos aan ergeren. ‘Pap, ik ga naar SCHOOL, niet naar skool!’, riep ik dan. Tegenwoordig weet ik hoe belerend dit is. Laatst zei m’n broertje dat ik ‘effe normaal moest doen met mijn bekakte ‘r’’. Oei. Maar ondertussen ben ik het West-Fries gaan waarderen, want het is een machtig interessant dialect. Daarom – speciaal voor jullie – een lesje West-Fries.

Altijd ergens ‘benne’

Laten we beginnen met het lastigste onderdeel: grammatica. Er zijn veel uitzonderingen, op enkele regels na. Het voorvoegsel ‘ge-‘ gebruiken we niet bij voltooid deelwoorden. En ‘sk-‘ vervangt ‘sch’. Ook opvallend: we vervoegen het werkwoord 'zijn' altijd als 'benne'. Dus: ‘Ik benne naar skool weest’. Heb je ‘m door? Mooi, dan gaan we door naar het leukere gedeelte. Hierbij 10 West-Friese citaten uit betrouwbare bronnen, inclusief uitleg.

1) ‘Wat pittig!’

Hiermee doelen West-Friezen niet altijd op peper in je bami. Als ze dit zeggen, kijken ze naar een baby, kitten of puppy. 'Pittig' betekent hier schattig of lief. Maar gek genoeg ook sterk of dapper: ‘Hij was best pittig na zijn zware operatie!’ De derde betekenis ken je al, namelijk dat brandende gevoel in je mond als je je sushirolletje met volle vaart in de wasabi hebt gedoopt.

2) ‘Mooi zitte, dom koike’

Lekker chillen en mensen kijken. Perfect terrasvermaak, maar het kan voorlopig ook prima vanaf het balkon of vanuit de achtertuin.

3) ‘Het spoelt van de lucht’

Neem deze uitspraak letterlijk. Spoelen betekent ‘reinigen met stromende vloeistof’ en die vloeistof is in dit geval regen. Die valt ‘van’ de lucht. Het spoelt dus van de lucht. Als je volledig ingeburgerd bent als West-Fries, dan is ‘het spoelt’ ook genoeg.

4) ‘Heb je alweer gepriekt met eten? Was je toet dan effe!’

Het werkwoord ‘prieken’ staat voor knoeien of smeren. En 'toet' is een ander woord voor gezicht. Vraag me niet waarom.

5) ‘Die trekker gaat met puur zo’n gang’

Ah, trekkers. Ik heb ze maar wat vaak zien rijden in de polder, en hiermee bedoel ik dus tractoren. Met puur zo’n gang betekent dat die 'trekker' – excuus, tractor – de gang (de snelheid dus) er flink in heeft zitten. De letterlijke vertaling is ‘die tractor rijdt snel’. Maar geef toe: ‘die trekker gaat met puur zo’n gang’ (wel met de juiste intonatie, hè) bekt toch veel lekkerder?

6) ‘Piepers skille’

Piep, piep, pieeeeeeep. Aardappels zijn gaar! Een pieper is niet alleen een kookwekkerpieper, maar ook een aardappel. En die ‘skil’ (schil) je.

7) ‘M’n biene benne loof!’

Dit zei m’n vader laatst toen we gingen hardlopen. Zijn benen waren moe. In West-Friesland heeft ‘loof’ dus niks te maken met bomen en bladsoorten. ‘Biene’ is een accentgevalletje. Maar het West-Fries blijft bijzonder: benen zijn 'biene', maar tenen zijn geen 'tiene'.

8) ‘Sucks is toch hillegaar skeef en an gort’

Nee, we bedoelen niet ‘that sucks!’ 'Sucks' is het West-Friese synoniem voor dit, dat, die en deze. 'Hillegaar' is helemaal. Een voorwaarde is wel dat je dit op z’n West-Fries uitspreekt (‘hillehgoár’), anders is het raar. En ‘an gort’ betekent kapot. Aan stukken, in stukken. Mooi toch?

9) ‘Ergens mee an wezen’

Hetzelfde als 'loof' zijn, maar dan erger. Je bent er helemaal klaar mee en je bent het zat. Punt uit.

10) ‘Skôftig mooi!’

Last but not least: 'skôftig'. Je zou denken dat dit schofterig betekent, maar in het West-Fries is ’t een versterkend voorvoegsel. Interpreteer dit als ‘heel’ of ‘erg’. Dus als iemand in West-Friesland zegt dat je iets skôftig goed, mooi of snel gedaan hebt, dan is dit een groot compliment. Dus bij dezen: het West-Friese dialect is skôftig mooi!


Iris Koning

Bellen geblazen

Mailen mag ook. We beantwoorden graag je vraag.
Tekstwerf in je mailbox
Met creatieve verhalen, handige schrijftips en ideeën voor mooie content.
Aanmelden