Menu

Begrijpend lezen is een ramp

Blog
Begrijpend lezen is een ramp

Toen ik een jaar of acht was, sneakte ik elke avond een zaklamp en boek mijn slaapkamer in. Dan bleef ik rustig tot middernacht lezen, onder de dekens. Hoorde ik mijn ouders de trap op komen, dan klikte ik de lamp uit en schoof het boek onder mijn kussen. Zo heb ik nacht na nacht illegaal boeken verslonden.

Lezen zó leuk vinden dat je bereid bent om er de regels voor te overtreden, is door het schoolvak Nederlands een onbekend fenomeen geworden. Die lessen zuigen namelijk al het leesplezier uit je. Vooral dat gruwelijke begrijpend lezen. Toen ik laatst een fragment van Zondag met Lubach over dit onderwerp zag, kreeg ik meteen flashbacks...

Lucky me!

Op de middelbare school veranderde mijn leesgedrag. Ik móest lezen. En dan niet leuk lezen, nee, voor geschiedenis en aardrijkskunde (gaap). Het enige vak waar ik mijn hobby nog naar hartenlust kon uitoefenen, was Engels. Op mijn school moest je voor dit vak enkel boeken lezen. Dat was het. Geen grammatica, geen woordjes leren; gewoon lezen en daarna het boek bespreken met de docent.

Terwijl klasgenootjes zuchtten en steunden over de verplichte 750 bladzijden per blok, haalde ik zonder moeite de duizend. Je kunt je dus voorstellen dat ik na zes jaar aardig wat Engelse boeken heb verslonden. En wat blijkt: ik heb een enorme woordenschat en grammaticakennis opgebouwd, zonder dat ik tot diep in de nacht huilend aan de keukentafel rijtjes heb gestampt.

Brrrrrgrijpend lezen

Een sterk contrast met hoe we op school Nederlands leren. Eindeloos gezeik over spelling, voorzetselvoorwerpen en begrijpend lezen. Van dat laatste krijg ik af en toe nog steeds nachtmerries. ‘Welke alinea’s vormen het middenstuk?’ ‘Wat is het deelonderwerp van regel blabla tot blabla?’ ‘Hoeveel signaalwoorden zie je in dit stuk?’. Terwijl ik dit typ, lopen de rillingen over mijn rug.

Kelderende leesvaardigheid

Niet gek dus, dat jongeren steeds minder voor hun plezier de boekenwereld induiken. De focus van het voortgezet onderwijs ligt veel meer op begrijpend lezen, en veel minder op literatuur. Terwijl, en ik spreek uit ervaring, je meer leert van gewoon heel veel lezen. De leesvaardigheid van jongeren holt hierdoor achteruit. In 2003 las twaalf procent van de jongeren onder niveau, inmiddels is dit al een kwart.

Doordat het vak Nederlands zó de nadruk legt op begrijpend lezen, ontstaan er twee problemen. Ten eerste lezen leerlingen een stuk minder literatuur. Daar is geen tijd voor. Ten tweede leren ze allemaal rare trucjes voor hun eindexamen, die er niet voor zorgen dat ze de tekst écht begrijpen. Check deze video maar.

Deze problemen zorgen ervoor dat de leesvaardigheid van jongeren achteruitgaat. Nu denk je misschien: ‘Lekker boeiend als ze de nieuwste roman van Herman Koch niet snappen’, maar het gaat veel verder dan dat. Want ondanks al dat begrijpend lezen op school, snapt zo'n veertig procent van de schoonmakers de etiketten van schoonmaakproducten niet goed. Ander voorbeeld: patiënten die vastlopen in de bijsluiter van hun medicijnen. Niet goed kunnen lezen kan dus levensgevaarlijke gevolgen hebben. Het is daarom belangrijk dat het onderwijs deze misstand aanpakt. En dan niet door het begrijpend lezen nóg meer mee te laten tellen.

Gewoon lekker lezen

Ik stel voor: laat jongeren weer lekker boeken lezen. Met de nadruk op lekker. Het hoeft volgens mij namelijk echt niet alleen maar hoogstaande Nederlandse literatuur te zijn. Mijn leraar Engels las bijvoorbeeld Winnie the Pooh voor. Later volgden natuurlijk klassiekers als Macbeth en Jane Eyre, maar verder mochten we kiezen wat we wilden. Zolang we maar lazen.

En dat lijkt me een betere insteek dan signaalwoorden uit je hoofd leren alsof ze Duitse voorzetsels zijn. Aus bei mit nach seit von zu zit er bij mij namelijk ingeramd, maar bij welke naamval ze horen? Geen idee. Ditzelfde effect hou je zolang je scholieren tijdens hun eindexamen als truffelhonden naar woorden als ‘immers’ laat zoeken. Yes, gevonden! Maar of ze dit woord over vijf jaar nog begrijpen als ze het tegenkomen in een brief van, laten we zeggen, de Belastingdienst? Ik vraag het me af.


Roosmarijn

Bellen geblazen

Mailen mag ook. We beantwoorden graag je vraag.
Tekstwerf in je mailbox
Met creatieve verhalen, handige schrijftips en ideeën voor mooie content.
Aanmelden